[A-Z] Tìm hiểu nguồn gốc bộ bài Tây và ý nghĩa 52 lá bài Tây

Bộ bài Tây bao gồm có 54 lá bài (có bộ bài chỉ có 52 lá), trong đó có 52 lá thường: 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, J, Q, K, A, kết hợp với 4 chất: cơ, rô, nhép/chuồn/tép, bích và hai lá Joker – phăng teo. Ở Việt Nam, thường gọi bộ bài này là bộ bài Tây vì xuất xứ từ Tây phương và để phân biệt với bộ bài ta (để chơi Tam cúc, tứ sắc, tổ tôm,…). Họa tiết phổ biến của bộ bài tây hiện nay là từ bộ bài tây của Pháp.

Nguồn gốc bộ bài Tây

Bộ bài xuất hiện đầu tiên ở Trung Quốc vào khoảng thế kỷ thứ IX thời kỳ nhà Đường. Trò chơi này được làm bằng giấy. Bài lá được nói đến lần đầu trong lịch sử vào thế kỷ trong cuốn Đỗ Dương tạp biên của tác giả Tô Ngạc, kể chuyện năm 868 Đông Xương công chúa, con gái Đường Ý Tông, chơi “diệp tử hý” với các thành viên gia đình nhà chồng. Thời nhà Tống, học giả Âu Dương Tu cho rằng bài lá đã có từ thời Trung Đường.

Trong âm Hán Việt, từ bài được dùng để mô tả cả hai loại giấy và các quân tú lơ khơ để chơi. Có lẽ các kiểu của bộ bài hiện đại ở Châu Âu đến từ các quốc gia của Ai Cập vào cuối năm 1300, trong đó thời gian của họ đã giả định một hình thức giống như vậy được sử dụng ngày nay. Mỗi bộ bài có 54 lá.

Ý nghĩa bộ bài Tây

Khi bộ bài này ban đầu được tạo ra thời Trung Cổ khoảng 1400s ở nước Franks (Pháp), nó không có Queens mà chỉ có Kings và Knights / Knaves / Cr@ck.

– 4 biểu tượng đại diện cho 4 nguyên tố cơ bản và 4 tầng lớp trụ cột xã hội thời Trung Cổ và cả 4 mùa trong năm

  • Hearts (Cơ): Hệ Nước Water, đại diện cho Nhà Thờ
  • Spades (Bích): Hệ Khí Air, đại diện cho Quân Đội
  • Diamonds (Rô): Hệ Đất Earth, đại diện cho Thương Nhân
  • Clubs (Chuồn/Tép): Hệ Lửa Fire, đại diện cho Nông Dân

– 52 lá bài là 52 tuần trong năm
– 2 màu(đỏ-đen) tượng trưng cho ngày và đêm
– 12 lá bài đầu người tương ứng với 12 tháng trong năm
– 4 chất cơ, rô, chuồn(tép), bích trong một bộ bài tương ứng với 4 mùa trong năm
– 13 lá bài cùng chất trong bộ bài ứng với tổng số tuần mỗi mùa
– 2 lá Joker đại diện cho Mặt Trăng và Mặt Trời

Nếu chúng ta cộng từng quân bài (át + át + át + át + hai + hai + ba + bảy + tám + … và v.v.) của trò chơi, chúng ta sẽ nhận được 364. Trò chơi đánh bài là một cuốn lịch nông nghiệp nói với chúng ta về các tuần và các mùa. Với mỗi mùa mới, đó là bắt đầu tuần của quân Vua, tiếp theo là tuần của Nữ hoàng…quân Jack…cho đến khi chuyển mùa và chúng ta bắt đầu lại với một chất mới.

Trong bộ bài, còn có thêm 2 lá Joker. Có hai cách tính điểm trên mỗi lá bài Joker. Cách thứ nhất, nếu tính mỗi lá Joker có 0.5 điểm thì tổng cả 54 lá bài sẽ vừa tròn 365 điểm tương ứng với 365 ngày (năm thường). Cách thứ hai, nếu tính mỗi lá Joker có 1 điểm thì khi cộng tất cả các lá bài lại là 366 điểm tương ứng với 366 ngày (năm nhuận).

Tuy nhiên, sự thú vị trong bộ bài Tây lại nằm ở 12 lá bài đầu người, bởi chúng được lấy cảm hứng từ cuộc đời của 12 nhân vật lịch sử và gắn liền với những sự kiện lớn.

Ý nghĩa lịch sử của 12 lá bài hình người gọi là Hội đồng Court đại diện cho:

1. Đối với các vị Vua – Kings

King of Clubs (Già Chuồn/Tép): Đại diện cho Alexander Đại đế (356 – 323 TCN). Ông là vị vua thứ 14 của nhà Argea, con trai vua Philip II và cai trị vương quốc Macedonia. Alexander Đại đế kế vị năm 20 tuổi, sau khi thống nhất các thành bang Hy Lạp cổ, ông đã thực hiện những cuộc chinh phạt đánh bại hầu hết những triều đại nổi tiếng lúc bấy giờ là Ba Tư, Lưỡng Hà, Bactria, Ai Cập, Gaza, Syria, Phoenicia,…

King of Diamonds (Già Rô): Đại diện cho Gaius Julius Caesar (100 – 44 TCN), một nhà chính trị, quân sự người La Mã. Caesar là một trong số những người có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Năm 49 TCN, ông đã dẫn quân đánh chiếm Rome, Pompeii và thiết lập chế độ độc tài. Hình ảnh của Caesar trên đồng xu cổ của La Ma được khắc nghiêng, trong 4 quân K chỉ có K rô là mặt nghiêng. Là người mở rộng đế chế La Mã ra khắp Châu Âu, bạn có biết tháng 7 tiếng anh là July chính là tháng của ổng không ? tương tự thứ 5 trong tuần là Thursday là Thor’s Day tức ngày của Thor.

King of Hearts (Già Cơ): Đại diện cho Charlemagne Charles Đại đế. Trong 14 năm trị vì, Charlemagne đã thực hiện 50 cuộc chinh phạt và làm chủ hơn một nửa châu Âu. Hình ảnh không có ria mép của K cơ lấy từ điển tích kể rằng khi khắc hình vị hoàng đế này lên gỗ, người thợ đã làm chiếc đục sượt qua phần môi, khiến hình khắc bị xém mất bộ ria. Là vị vua duy nhất tự cầm kiếm đâm vào đầu mình, nên có tên khác là Suicide King, đồng thời là người trực tiếp góp ý hoàn thiện bộ bài Tây này, và là người duy nhất trong Court (Hội đồng 12) còn sống đã nhìn thấy bộ bài có hình ảnh của mình trên đó , ông ta bị điên loạn tâm thần phân liệt có ám ảnh với con số 13, trước khi ông cầm kiếm tự sát bằng cách đâm vào giữa thái dương và tai xuyên qua bên kia đầu, ông nói với bác sĩ của mình ” Ils m’ont montré la vérité de treize, et il n’est pas signifié pour les yeux mortels” dịch ra là “They have shown me the truth of thirteen, and it is not meant for mortal eyes.”, sau cái chết của ông thì mỗi chất được tăng lên 13 lá bài. Sự trùng hợp hay cố tình của ổng khi ngày ổng tự sát là 7/6/1462. (7 + 6 = 13 ; 1 + 4 + 6 + 2 = 13).

King of Spades (Già Bích): Đại diện cho vua David (1040 – 970 TCN) là vị vua nổi tiếng của vương quốc Israel thống nhất, người đánh bại Goliath. David rất giỏi diễn tấu đàn hạc nên hình vẽ của ông đều có hình ảnh cây đàn. Ngoài ra, cũng có giả thuyết cho rằng David thích diễn kịch nên ông ăn mặc trang phục diễn kịch.

2. Đối với các vị hoàng hậu – Queens 

Queen of Clubs (Đầm Tép/Chuồn): Đại diện cho hoàng hậu Argine. Q chuồn còn gợi nhắc đến câu chuyện về cuộc chiến Hoa hồng của quý tộc Anh. Trong đó nhà Lancaster lấy hoa hồng đỏ làm biểu tượng, còn nhà York lấy hoa hồng trắng. Cuối cùng hai gia tộc làm hòa sau cuộc chiến và kết hợp lại tạo ra vương triều Tudor với hình ảnh hoa hồng hợp nhất biểu tượng hai gia tộc.

Queen of Diamonds (Đầm Rô): Đại diện cho hoàng hậu Rachel. Theo Kinh thánh Genesis, Rachel là người vợ hai của Tổ phụ Jacob và là người được ông yêu quý nhất. Rachel sinh ra Joseph và Benyamin.

Queen of Hearts (Đầm Cơ): Đại diện cho nữ hoàng Judith. Judith là nhân vật trong thánh kinh “Cựu Ước”. Theo người Do Thái, Judith đã dùng sắc đẹp và mưu trí để ám sát tướng Holoferne, cứu người dân thành Bethulia.

Queen of Spades (Đầm Bích): Đại diện cho hoàng hậu Eleanor, vợ hoàng đế Leopold I. Đây là lá duy nhất trong 4 lá Q mà hoàng hậu cầm vũ khí.

3. Đối với quân Hiệp sĩ – Jacks

Jack of Clubs (Bồi Tép/Chuồn): Đại diện cho hiệp sĩ Lancelot, một trong số các hiệp sĩ dũng cảm có nhiều chiến công của vua Arthur. Người đã phạm tội khi ngoại tình với vợ vua Arthur. Phiên bản khác là Judas Maccabeus ở Do Thái.

Jack of Diamonds (Bồi Rô): Đại diện cho Hector, con trai vua Priamus, anh trai hoàng tử Paris. Hector đã hi sinh khi chiến đấu với Achilles trong cuộc chiến thành Troy.

Jack of Heart (Bồi Cơ): Đại diện cho La Hire (1390-1443AD), tùy tùng của vua Charles VII le Victorieux, người đã trợ giúp cho thánh nữ Joanne d’Arc. Hoặc phiên bản khác là Étienne de Vignolles.

Jack of Spades (Bồi Bích): Ogier the Dane/Holger Danske (là kỵ sĩ cận thần của ông King of Hearts tức vua Charlemagne ở trên, đồng thời là hoàng tử con trai của vua Đan Mạch)

Blog’s Nguyễn Kiều Việt Như, tổng hợp